SURUNKALI SUBDURAL GEMATOMADA O‘RTA MIYA PARDASI ARTERIYASI EMBOLIZATSIYASI: QAYTALANISHNI OLDINI OLISH, JARROHLIK BILAN INTEGRATSIYA VA INDIVIDUAL BEMOR TANLASH

Abstract

Surunkali subdural gematoma keksa yoshdagi bemorlarda uchraydigan eng ko‘p tarqalgan neyroxirurgik kasalliklardan biri bo‘lib, an’anaviy ravishda bosh miya yuzasida uzoq vaqt saqlanadigan qon va parchalanish mahsulotlari to‘plami sifatida qaralgan. Zamonaviy patofiziologik ma’lumotlar ushbu kasallikni passiv qon to‘planishi emas, balki yallig‘lanish, patologik angiogenez, mahalliy giperfibrinoliz, tashqi neomembrana shakllanishi va takroriy mikroqon ketishlar bilan davom etuvchi faol biologik jarayon sifatida baholash zarurligini ko‘rsatadi. Freza teshigi orqali gematomani evakuatsiya qilish va drenajlash simptomatik, katta hajmli va mass-effektli surunkali subdural gematomada standart jarrohlik usuli bo‘lib qolmoqda, biroq operatsiyadan keyingi qaytalanish muammosi saqlanib qolmoqda. So‘nggi yillarda o‘rta miya pardasi arteriyasini embolizatsiya qilish gematoma tashqi membranasining patologik qon ta’minotini kamaytiruvchi yangi patogenetik yondashuv sifatida faol rivojlandi. Ushbu maqolaning maqsadi o‘rta miya pardasi arteriyasi embolizatsiyasining biologik asoslari, jarrohlik bilan kombinatsiyalash imkoniyatlari, mustaqil davolashdagi o‘rni, texnik xavfsizlik, antitrombotik terapiya va qaytalanish xavfini individual baholash tamoyillarini tizimlashtirishdan iborat. So‘nggi randomizatsiyalangan tadqiqotlar bir xil natijalarni bermaganligi sababli, ularning populyatsiyasi, embolizatsiya materiali, yakuniy ko‘rsatkichlari va operatsiyaga nisbatan vaqtini alohida tahlil qilish zarur. Ishda CSDH-MMA Select nomli konseptual bemor tanlash matritsasi taklif etildi. Ushbu model klinik validatsiyadan o‘tgan shkala emas va istiqbolli ko‘p markazli tadqiqotlar uchun metodologik asos sifatida qaralishi kerak.